Download 246165262-Περί-θεάτρου PDF

Title246165262-Περί-θεάτρου
File Size1.3 MB
Total Pages81
Document Text Contents
Page 1

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

Page 2

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ
1.1. Κείμενο και παράσταση ......................................... 11
1.2. Μερικά βασικά χαρακτηριστικά ............................ 12
1.3. Η σημασία του θεατή ............................................ 16
1.4. θέατρο και κινηματογράφος .................................. 18

2. ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ
2.1. Το έργο ................................................................... 24
2.2. Ο χώρος ................................................................... 29
2.3. Ο ηθοποιός .............................................................. 38

3. Η ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ
3.1. Η εμφάνιση του σκηνοθέτη ................................... 42
3.2. Ο ρόλος του σκηνοθέτη ......................................... 44
3.3. Ο σκηνοθέτης και η εποχή του .............................. 46

4. Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ
4.1. Η ψυχαγωγική λειτουργία ....................................... 50
4.2. Η ψυχολογική λειτουργία ....................................... 51
4.3. Η πολιτική λειτουργία ............................................ 53
4.4. Η αισθητική λειτουργία .......................................... 54

5. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΠΙΜΕΤΡΟ
5.1. Το αρχαίο θέατρο ................................................... 55
5.2. Το θρησκευτικό θέατρο του Μεσαίωνα ................ 58
5.3. Το θέατρο της Αναγέννησης και του Κλασικισμού 59
5.4. Το θέατρο της Απω Ανατολής .............................. 64
5.5. Το νεότερο θέατρο ................................................. 65
5.6. Το σύγχρονο θέατρο ................................................ 67
5.7. Το νεοελληνικό θέατρο .......................................... 68

6. ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ....................................... 75

Page 40

46 ΠΕΡΙ ΘΕΑΤΡΟΥ

3.3. Ο σκηνοθέτης και η εποχή του
Ο σκηνοθέτης είναι ένας δημιουργός ετεροκαθορι-

σμένος στο έπακρο. Τον δεσμεύει το έργο που ανεβάζει,
φυσικά, αλλά και οι συγκεκριμένοι ηθοποιοί με τους
οποίους θα συνεργαστεί (οι ικανότητές τους, η εξωτερική
τους εμφάνιση, η συμπεριφορά τους), οι καλλιτεχνικοί
συντελεστές, τα τεχνικά και οικονομικά μέσα της παρα­
γωγής, ο θεατρικός χώρος που θα δεχτεί την παράσταση,
ο διαθέσιμος χρόνος. Αλλά τον δεσμεύει επίσης, αποφα­
σιστικά και καίρια, το κοινό. Ο συγγραφέας μπορεί να
λειτουργήσει και πέρα από την εποχή του, ο σκηνοθέτης
είναι πάντα μέσα στο παρόν. Δεν ενδιαφέρεται μόνο να
εισδύσει στο έργο, αλλά και να το κάνει να λειτουργήσει
μέσα στον δικό του κοινωνικό χώρο· δεν φτάνει να είναι
κοντά στο συγγραφέα, πρέπει να είναι και κοντά στο θεα­
τή, αφού σκηνοθετώ σημαίνει επίσης ανοίγω διάλογο με
το κοινό, βρίσκομαι σε αντιστοιχία (ή σε σκόπιμη αντιπα­
ράθεση) με τη δεκτικότητα και τους προβληματισμούς
του κοινού. Ο σκηνοθέτης είναι λοιπόν η γέφυρα ανάμεσα
στη σκηνή και την πλατεία. Άλλωστε στη διάρκεια των
δοκιμών αντιπροσωπεύει κατά κάποιο τρόπο τους θεατές,
αφού, ενώ βρίσκεται έμμεσα πάνω στη σκηνή, είναι ταυ­
τοχρόνους το βλέμμα προς τη σκηνή, είναι ο παρατηρητής
και δέκτης της δημιουργίας των ηθοποιών.

Λέγοντας ότι ο σκηνοθέτης προτείνει (ή και επιβάλ­
λει) μια ερμηνευτική άποψη, ότι αποδεσμεύει «μηνύμα­
τα», ότι διασταυρώνει τα έργα του παρελθόντος με το κοι­
νό του παρόντος (όλα τα κείμενα είναι παρελθόν και όλες

Page 41

Η ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ 4,7

οι παραστάσεις παρόν), οδηγούμαστε στο περίπλοκο πρό­
βλημα των ορίων της ελευθερίας του. Έως πού, τελικά,
είναι θεμιτή η προσωπική παρέμβαση, η ανανεωτική άπο­
ψη;

Στο επίπεδο της αρχής, θα είχε κανείς τον πειρασμό
να απαντήσει ότι τίποτα δεν απαγορεύεται, ότι η ελευθε­
ρία του σκηνοθέτη είναι απεριόριστη. Ο ίδιος κρίνεται
φυσικά από τη χρήση που θα κάνει της ελευθερίας του αυ­
τής. Αλλά οι δεοντολογικοί αφορισμοί του είδους: ο σκη­
νοθέτης πρέπει να υπηρετεί τα κείμενα και όχι να τα χρη­
σιμοποιεί, ή: ο σκηνοθέτης πρέπει να εκφράζει το πνεύμα
του έργου, την άποψη του συγγραφέα και όχι τις δικές του
απόψεις, είναι ψευδοδιλήμματα χωρίς ουσιαστικό περιε­
χόμενο. Πράγματι, μπορεί κανείς βάσιμα να ισχυριστεί
ότι ο καλύτερος τρόπος για να υπηρετήσεις ένα κείμενο
είναι να το χρησιμοποιήσεις, δηλαδή να προτείνεις μια
νέα εκδοχή του. Κάθε σκηνοθεσία ενός κειμένου, ακόμα
και η πιο «συντηρητική», είναι μια πρόταση ανάγνωσής
του - και κάθε ανάγνωση είναι προσωπική, εμπεριέχει
τον κόσμο του αναγνώστη. Το ζήτημα είναι λοιπόν αν μια
πρόταση ανάγνωσης είναι πειστική, αν καθιστά το κείμε­
νο εναργές, εύγλωττο, δραστικό.

Η άποψη του συγγραφέα. Είμαστε στ’ αλήθεια τόσο
βέβαιοι γι’ αυτήν; Ο Ζουβέ, που ανανέωσε τη μολιερική
ερμηνεία στη Γαλλία, όταν του έλεγαν πως ο Μολιέρος με
την τάδε σκηνή θέλησε να πει ότι - διέκοπτε στεγνά το
συνομιλητή του: «Του τηλεφωνήσατε;». Αλλά και όταν
ξέρουμε με σαφήνεια τι θέλησε να πει ο συγγραφέας, αυ­

Page 80

ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 87

- για την κωμωδία και τους μηχανισμούς του κωμικού, το βιβλίο
του Αλέξη Σολομού Καλή μου Θάλεια ή Περί κωμωδίας (Κέδρος,
1984)*
- για την επιθεώρηση και το κωμειδύλλιο, τις εργασίες του Θόδω­
ρου Χατζηπανταζή στη σειρά «Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη» (Ερμής,
1977 και 1981)·
- για την κομμέντια ντελ άρτε, το πλούσιο αφιέρωμα του περιοδι­
κού Θέατρο (αρ. 22, 1965).

Λ»*.

Page 81

Για να υπάρξει
θέατρο, είναι
απαραίτητη η
συνεύρεση, σε
ορισμένο,
συμφωνημένο
τόπο και χρόνο,
ιδεατών ηρώων,
σάρκινων
εκτελεστών,
συγκεκριμένων
δεκτών. Υπάρχει
θέατρο όταν μια
ομάδα ηθοποιών
(ή και μόνο ένας)
παρασταίνει μια
ιστορία από τη
ζωή των
ανθρώπων
μπροστά σε μια
ομάδα θεατών.
Ή αλλιώς, όπως
πολύ ωραιότερα
το διατύπωσε ο
Λόπε ντε Βέγα:
το θέατρο είναι
τρία σανίδια,
δύο πρόσωπα,
ένα πάθος.

Μ
υΝίνεκδίΤΥ
δτυοιο
ΡΚΕδδ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ

Κων. Μελενίκου 15
τηλ. 209 637 & 209 837
546 35 - Θεσσαλονίκη

Ιδ Β Ν 960-12-0405-9

Similer Documents