Download Moderna Retorika Sa Stilistikom - SKRIPTA PDF

TitleModerna Retorika Sa Stilistikom - SKRIPTA
File Size310.5 KB
Total Pages40
Document Text Contents
Page 2

rimski učitelj retorike, u spisu O obrazovanju govornika uči na primerima beseda
Demostena i Cicerona i drugih retora najviše o stilskim figurama, o tome koje od njih su
vrednije i koje prigodne za koje misli i teme, i potvrđuje definiciju stila kao ukrašenog
govora i shvatanje da se samim korišćenjem figura postiže se vrednost celog dela, kao i
da su stilske figure same po sebi garancija estetske vrednosti. Delatnošću stilistike, kao
učenja o stilskim figurama, bavila se retorika sve do XIX veka.

Takvo shvatanje stila se danas smatra pogrešnim i zastarelim. Stilistika (nem.
Stilistik) je Novalisov termin, prvi put zapisan u Grimovom rečniku polovinom XIX
veka. 1872 ovaj termin se javlja u Francuskoj, a 1882. I 1885. u Oxfordskom rečniku. U
XX veku se pod uticajem De Sosirove lingvistike menja shvatanje stila. Ono se od tada
izvodi iz teorije jezika. Stilistika se se odvaja od retorike i više nije normativna. U XIX v.
stil se odnosi na izraz kolektivnog subjekta, uslovljen Zeitgeistom. „Stil je čovek sam“ je
poznata Bifonova krilatica koju su često citirali naučnici iz XIX veka, iako dosta
drugačije od onog smisla u kojem ju je Bifon osmislio. On je razmišljao o stilu iz
humanističke perspektive, da stil treba da bude savršen kao čovek uopšte, odnosno kao
ljudski rod. Međutim, njegove reči su većinom tumačene individualistički, što je slučaj i
danas. Flober je shvatao stil kao apsolutni način da se stvari vide, a Prust pak kao
originalnost vizije.

PLATONOVA I ARISTOTELOVA DEFINICIJA STILA

1. Platon je smatrao da su misao i jezički izraz nerazdvojivi, te je po njemu logos
sadržao i misao i jezički izraz te misli (racio + oracio). Na osnovu ovoga, stil se
shvata kao ostvareno jedinstvo misli i njenog jezičkog oblika. Stil je rezultat jedne
inspiracije koja misao sjedinjuje sa njenim jezičkim izrazom. Kada nema
inspiracije, nema ni izraza pa samim tim nema ni stila. Delo ima ili nema stil –
njegova ideja o stilu zasniva se na tome da poetski sadržaj dobije primerenu
formu. Smatrao je da postoji jedna prava reč koju pisac treba da koristi da bi
dostigao stil. Stil nije generički pojam.

2. Aristotel je u svojoj *Retorici* razradio teoriju stila. Suprotno od Platonovog
mišljenja, Aristotel tvrdi da misao i jezički izraz postoje nezavisno i odvojeno. Na
osnovu ovoga, stil se može naučiti i poboljšavati. Po Aristotelovoj *Retorici*,
misao prethodi jezičkom izrazu. Prema tome, stil se shvatao kao skladan odnos
između predmeta govora i njegove jezičke forme. Stil je generički pojam koji
označava različite osobine dela pa ga ima svako delo. Koliko ima dela, toliko ima i
stilova.

Stilovi se mogu klasifikovati:

1. PO ARISTOTELU: a) Visoki; b) Srednji i c) Niski

2

Page 39

obrazovanje glasa, odnosno pravila. Ta pravila su se ticala artikluacije, dikcije i
modulacije. Penjanje glasa naziva se arsis, a spuštanje tesis. Primenom pravila P postiže
se određeni retorski ritam.

PROPOZICIJA – (lat. predlaganje) – TAR za deo besede koji dolazi posle uvoda, a pre
razvoja teme. Zadatak P je da ukratko izloži suštinu predmeta o kom se govori, kao i stav
govornika. Izlaganje mora biti kratko i sažeto, to je izvor jedinstva besede. Fenelon je
rekao: „To je govor u malom“ pošto se u njoj iznosi suština besede.

PROTAZA – (grč. Pretpostavka) – 1. U gramatici i retorici onaj deo uslovne rečenice
koji sadrži uslov. Suprotna apodozi. 2. U klasičnoj drami prvi deo drame u kome se
uvode ličnosti i tema. Suprotno epitazi.

PROVERBIUM – (lat. izreka, poslovica) – element stila, ne spada u trope i figure.
Najčešće sadrži neku maximu iz domena praktičnog domena i rezonovanja, drugi naziv je
sentencija, poslovica.

RETARDACIJA – (lat. Usporavanje) – Postupak u tehnici epskog pričanja kada se
zadržava ili usporava razvoj radnje. Retardirajući epski elementi su digresija, epizoda,
ponavljanje. Odlaže se napetost i razrešenje. Fabula u epcici nije pravolinijska, već sadrži
mnogo usporavanja dok u modernom romanu retardacioni motivi postaju najbitniji deo.
U dramskim delima se ostvaruje suspenzijom.

SERMO – (lat. govor, razgovor) – U rimskoj knjiž.govor bez duboke filozofske sadržine
napisan lakim stilom. Grčki naziv diatribi. Kasnije, u hrišć.knjiž.je propoved po sadržini i
jeziku pristupačna širokim masama. Najrazvijeniji u doba Reformacije.

SERMOCINACIJA – (lat. razgovor, dijalog) – 1. TAR za SF kojom se licima,
istorijskim ili fiktivnim, stavlja u usta direktan govor, upravlja drugima, monolog ili
dijalog. Ne mora biti istinita nego samo uverljiva, npr.: „Ter da mi tko pravi: Ali ti je
draži svijet, al' ti gizdavi svim vilam ka si cvijet“, 2. Retorska vežba imitiranja raznih
ljudi po utvrđenim šablonima.

SILEPSA – (lat. povezivanje) – Retorička figura u kojoj predikat koji pripada jednom
subjektu obuhvata njih nekoliko, npr.: „I daću mu đerdan ispod vrata, jedan đerdan od
žutih dukata, a drugi je od bijelog bisera“. Često je posledica težnje za ekonomičnim
izrazom.

SVAZORIJA – (lat. savetodavni govor) – Vrsta antičke retorske vežbe, fiktivni govor
koji često topiku uzima iz istorije (neka poznata ličnost odlučuje šta da uradi u opet
poznatoj situaciji). Za razliku od kontroverzije S se oslanja na peripatetičku biografiju,
kao npr. od Seneke.

39

Similer Documents